فوریت در قبول

فوریت در قبول از شروط اصلی صحت ایجاب و قبول در عقد نکاح است. تعیین بازه زمانی فوریت، بر عهده عرف است.

ماده1065 می‌گوید: «توالي عرفي ايجاب و قبول شرط صحت عقد است».

فقهای امامیه به اجماع بر این موضوع اتفاق نظر دارند.[1]

بر خلاف امامیه فقهای حنفی اعتقادی به فوریت قبول ندارند. ایشان بر این نظراند اگر فاصله بين ايجاب و قبول ايجاد گردد، عقد صحيح است در صورتي‌که مجلس برهم نخورده باشد و طرفين عقد در مجلس حاضر باشد و از آن انصراف صورت نگرفته باشد. زيرا مجلس حکم حالت عقد را دارد. به دليل اين‌که در عقود معاوضات و معاملات جاي و خيار همان مجلس وقوع عقد است. اگر پيش از اداي عبارات که دال بر قبول باشد طرفين از هم جدا شدند (ايجاب) باطل مي‌گردد، زيرا از هم جدا شدن آنها انصراف طرف قبول محسوب مي‌گردد، اگر در مجلس ايجاب و قبول بين آنها موانع ايجاد شود که مجلس را قطع کند و اعراض از قبول تلقي شود ديگر قبول تاثيري ندارد.

مولف کتاب الفقه علی المذاهب الاربعه می‌گوید:

«و لا يشترط الفور عند الحنفية، فلو قالت: زوجتك فتكلم في المجلس بكلام خارج عن‌ العقد ثم قال قبلت: فإنه يصح. على أنه لا بد في عقد النكاح من اللفظ فلا ينعقد بالتعاطي مثلا لو قالت له: زوجتك نفسي بألف فأعطاها الألف و لم يقل: قبلت لا ينعقد النكاح و كذا لا ينعقد بالإقرار على المختار بمعنى أن الإقرار إظهار لما هو ثابت، و معنى كون العقد يثبت بالتصادق أن العقد يكون حاصلا من قبل و القاضي يحكم بثبوته لا إن الإقرار ينعقد به النكاح أول الأمر لأنه يكون كذبا».[2] به این معنی که فوریت در قبول در عقد نکاح شرط نیست ولی لفظ لازم است. بنابراین عقد نکاح به صورت معاطاه(ایجاب و قبول فعلی) واقع نمی­شود. البته باید گفت که بر طبق این نظر، باید تعلق قبول به ایجاب محرز باشد. به گونه ای که احتمال جهل و تردید در تعلق قبول به ایجاب عقد نکاح نباشد.

گفتار سوم: کتابت ایجاب و  قبول

عقد نکاح بر اساس فقه امامی فقط به وسیله الفاظ منعقد می‌شود. کتابت عقد بر طبق عرف قوانین امروز بعد انعقاد عقد به وسیله الفاظ است. عموم ماده ۱۰۶۲ قانون مدنی نیز با ذکر کلمه (الفاظ) تصریح بر این موضوع دارند. فقهای امامیه در این موضوع اجماع دارند.[3]

در فقه حنفی به تبع اینکه عدم شرطیت فوریت در قبول، عقد نکاح به وسیله کتابت نیز منعقد می‌شود و الزام‌آور است.[4]

[1] همان.

[2] جزيرى، عبد الرحمن و غروى، سيد محمد و یاسر مازح، الفقه على المذاهب الأربعة و مذهب أهل البيت عليهم السلام، ج‌4، ص: 27‌

[3] در نکاح ایجاب و قبول (خواندن صیغه عقد وگفتن بله) لفظی است و مجرد رضایت قلبی و کتابت کفایت نمی کند. خمینی، روح الله، تحريرالوسيله، ج۴، ص۴۳. در ایجاب و قبول عقد(خواندن صیغه عقد وگفتن بله) ، کتابت کفایت نمی کند. اراکی، محمد علی، المسائل الواضحه، دفتر تبلیغات اسلامی، قم، ۱۴۱۴ه ق.ص۷۹.

[4] لا يشترط الفور، فلو أرسل رجل الى امرأة كتابا يخطبها فيه، و هو غائب، فأحضرت شهودا، و قرأت عليهم الكتاب، و قالت: زوجته نفسي يتم الزواج. مغنيه، محمد جواد، الفقه على المذاهب الخمسة، ج۲، ص۲۹۵.

لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

نکاح و طلاق در فقه حنفی و امامیه