ايران بزرگترين توليدكننده و صادر كننده زعفران در جهان می باشد و 97 درصد زعفران توليدي در ايران در استان خراسان به دست مي آيد. بيش از 100 هزار خانوار در نواحي گرم، خشك و كويري جنوب خراسان از كاشت زعفران ارتزاق مي‌كنند.

نکته مهم : برای بهره گیری از متن کامل پژوهش یا مقاله می توانید فایل ارجینال آن را از پایین صفحه دانلود کنید. سایت ما حاوی تعداد بسیار زیادی مقاله و پژوهش دانشگاهی در رشته های مختلف می باشد که می توانید آن ها را به رایگان دانلود کنید

زعفران به عنوان يك گياه ادويه‌اي و دارويي از زمان‌هاي بسيار دور مورد بهره گیری بشر قرار گرفته می باشد. شماري از كارشناسان مبداء زعفران را ايالت قديم «مادها» در ايران مي دانند. البته برخي از محققان نيز عقيده دارند كه زعفران در منطقه وسيع‌تري  رويش داشته و منشاء آن مي‌تواند يونان، تركيه،‌ آسياي صغير و ايران باشد و سپس كشت آن از مشرق تا شمالي‌ترين نقاط هندوستان و چين و از عرب تا اسپانيا گسترش يافته می باشد.

در يونان قديم از زعفران به عنوان دارو و براي معالجه بسياري از بيماري‌ها مانند چشم درد و امراض زنان بهره گیری مي شده می باشد و به علت بوي خوش آن، از زعفران براي معطر كردن مجالس عمومي نيز بهره گیری مي‌شده می باشد.

در ايران، هندوستان و چين از زعفرن در تهيه خورك بهره گیری مي‌كردند. اطباي قديم مانند زكريايي رازي در قرن هشتم. بوعلي سينا در قرن نهم. ابوريحان بيروني در قرن دهم. حكيم مونس حيني در قرن شانزدهم. علوي خراساني شيرازي در قرن هفدهم. امين الاطباء در قرن هيجدم .  ناظم الاطباء در قرن نوزدهم و برخي محققان ايراني در قرن بيستم از زعفران  در آثار خود نام برده‌اند در اكثر آثار از زعفران به عنوان يك ماده معطر براي غذا و شيرين ها. ايجاد نشاط، تحريك اشتا و هضم غذا ذكر شده همچنين    از زعفران به عنوان مسكن سرفه و برونشيت‌هاي تسكين درد دندان، رفع حالات تشنجي و بيخوابي، دفع سنگ  كليه و صفرا، تقويت كننده بينايي و درماني اسهال ذكر شده می باشد.

كاشت زعفران در ايران

«آب » در بخش كشاورزي ايران، همواره به عنوان يك عامل محدود كننده تلقي مي گردد. اما زعفران گياهي می باشد كه آبياري زيادي را طلب نمي كنند و زمان آبياري زيادي را طلب نمي‌كند و زمان آبياري آن نيز هنگامي كه ديگر محصولت زراعي به آب نياز ندارند از سوي ديگر،‌ اين گياه در هنگام خواب تابستاني نيز به آب نيازي ندارد. رويش گياه زعفران در پاييز و زمستان موجب مي‌گردد كه اين گياه از آفات و بيماري در امان بماند و نياز به سمپاشي هاي مكرر نداشته باشد. از سوي ديگر زعفران گياهي چند ساله می باشد. هزينه و زحمت كشت آن در يك مرحله (يك سال) صورت مي‌‌گيرد و چند سال محصول مي دهد. با اين وجود براي كشت. پرورش و برداشت زعفران، نيروي انساني زيادي به كار گرفته مي‌گردد بيش از 100 هزار خانواده در نواحي گرم. خشك و كويري جنوب خراسان از كاشت و داشت و برداشت زعفران، ارتزاق مي‌كنند.

از آنجا كه پرورش زعفران نيازمند بهره‌گيري از تجهيزات حمل و نقل و . . .  می باشد و آب مورد نياز براي پرورش آن نيز خيلي زياد مورد نياز نمي‌باشد . بازده اقتصادي مطلوب دارد.

سطح زير كشت زعفران در ايران از 9684 هكتار در سال 1367 تا 12309 هكتار در سال 1368 (آغاز نخستين برنامه پنج ساله توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور) رسيد. در سال 1372 (سال پاياني برنامه اول) سطح زير كشت زعفران 19261 هكتار و در سال بعد از آن (سال تكميلي برنامه اول- 1373) به 19882 هكتار افرايش يافت. در جريان دومين برنامه پنج ساله توسعه اقتصادي . سطح زير كشت اين گياه از 19882 هكتار ( در سال 1374) به 36724 هكتار رسيد كه تقريباً دو برابر گردید.

طبق برآورد كارشناسان وزارت جهاد كشاورزي، سطح زير كشت زعفران در سال گذشته به 40 هزار هكتار بالغ گردید استان خراسان با 80 هزار بهره‌ بردار زعفران. مهمترين منطقه كشت و پرورش زعفران. مهمترين منطقه كشت و پرورش زعفران ايران مي‌باشد.

طبق آمارهاي موجود، سطح زير كشت اين محصول در استان خراسان در سال 1378 به 35822 هكتار رسيد كه حدود 97 درصد سطح كل زير كشت اين محصول در همان سال می باشد. استان فارس با سطح زير كشت 250 هكتار. كرمان با 213 هكتار،‌ يزد با 2/178 هكتار، اصفهان با 166 هكتار، سنان با 42 هكتار، مركزي با 31 هكتار، آذربايجان شرقي با 6 هكتار . تهران با 5/4 هكتار و همدان با يك هكتار سطح زير كشت در سال 1378، از ديگر مناطق كشت و پرورش اين گياه بودند.

طبق بررسي‌هاي به اقدام آمده. در سال زراعي 78-1377 در استان خراسان، شهرستان تربت حيدريه با سطح زير كشت 10500 هكتار. كاشمر با 5200 هكتار، قائن با 4700 هكتار، گناباد با 4400 هكتار و فردوس با 4300 هكتار سطح زير كشت. بخش عمده زعفران برداشتي در استان خراسان را تأمين كرده‌اند.در همين حال سطح زير كشت زعفران در تايباد 1563 هكتار،‌ بردسكن و بيرجند هر يك 1500 هكتار و خواف با 1300 هكتار از ديگر مراكز پرورش اين گياه در استان خراسان مي‌باشند. كشت زعفران در شهرهاي طبس، تربت جام، نهبندان، سبزوار، مشهد، نيشابور، فريمان و چناران نيز در سطحي كمتر از 330 هكتار صورت گرفت.

بررسي هاي آماري نشان  مي دهد كه ميزان توليد زعفران در ايران از 50841 كيلوگرم در سال 1367  به 58595 كيلوگرم در سال 1368 (آغاز برنامه اول) افزايش سافت. طریقه افزايش توليد تا سال 1371 همچنان تداوم داشت. به طوري كه در اين سال 110210 كيلوگرم زعفران استحصال گردید و براي نخستين بار توليد زعفران ايران ار مرز 10 تن بالاتر رفت و به حدود دو برابر سال آ‌غازين برنامه اول رسيد. در سال 1372 توليد زعفران به 98880 كيلوگرم تنزل يافت. اما در سال 1373 به 126690 كيلوگرم رسيد. افت توليد در سال 1374 موجب گردید كه مجموع توليد زعفران ايران به 87550 كيلوگرم برسد. در حالي كه در دورة زماني (74-1371) سطح زير كشت كاهش نداشت. از سال 1375 بار ديگر طریقه افزايش توليد آغاز گردید، به طوري كه ميزان برداشت محصول زعفران در اين سال به 112124 كيلوگرم، در سال 1376 به 123169 كيلوگرم، در سال 1377 به 130896 كيلوگرم و در سال 1378 به 173451 كيلوگرم بالغ گردید.

طي دوره 12 ساله (78 – 1367) سطح زير كشت تقريباً 280 درصد و ميزان برداشت محصول 241 درصد افزايش يافت.

بر اساس آخرين برآوردهاي موجد ميزان توليد زعفران ايران در سال 1379 به 140 تا 150 تن ريده می باشد كه نسبت به سال 1378 كاهش داشت.

 

آمار 12 ساله سطح زير شكت ، ميزان توليد  عملكرد زعفران ايران

سال سطح زير كشت

(هكتار)

ميزان توليد

(كيلوگرم)

ميزان عملكرد

(كيلوگرم در هكتار)

1367

1368

1369

1370

1371

1372

1373

1374

1375

1376

1377

1378

9684

12309

15420

18121

18647

19261

19882

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

19882

23675

25500

30463

36724

50841

58595

74765

93102

110210

98880

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

125590

87550

112124

123169

130896

173451

25/5

76/4

85/4

14/5

91/5

13/5

37/6

4/4

5/4

83/4

3/ 4ايجا

75/4

بررسي‌هاي آماري همچنين نشان مي دهد كه ميزان عملكرد در هكتار زعفران بين 4 تا 6 كيلوگرم در هكتار رساند.

با در نظر داشتن اهميتي كه كشت و پرورش زعفران از لحاظ جلوگيري از مهاجرت حاشيه نشينان كوير با ايجاد 5/6 ميليون روزكاري در مناطق محروم جنوب خراسان (در سال) و ارتزاق ده‌ها هزار نفر از هموطونان، ارزآوري زياد صادرات اين محصول به بازارهاي جهاني، ارزش بالاي دارويي و ادويه‌اي آن، سهولت در نگهداري و حمل و نقل، ايجاد سودي به ميزان 39 ميليارد تومان براي زعفران كارين (در سال 1378) و ايجاد اشتغال فصلي و دايم،‌ لازم است كه آموزش‌هاي لازم به بهره‌‌برداران ارايه گردد و با رعايت ااصول و شيوه‌ هاي بهزراعي، ميزان برداشت محصول و درآمد زعفران كاران را به گونه چشمگيري افزايش داد.

در برنامه توسعه كمي و كيفي رعفران، افزايش عملكرد از طريق انجام عمليات بهزراعي، آموزش زعفران كاران. توزيع تجهيزات خشك كن و . . .  پيش‌بيني شده می باشد. كارشناسان عقيده دارند كه با انجام موفقيت‌آميز اين برنامه، توليد زعفران ايران با سطح زير كشت كنوني به 300 تن در سال خواهد رسيد.

طبق آمارهاي موجود  ميزان عملكرد در هكتار زعفران از 25/5 كيلوگرم در سال 1367 به 76/4 كيلوگرم در سال 1368 رسيد. در جريان برنامه اول عملكرد آن بهبود يافت و در سال 1373 به 37/6 كيلوگرم در هكتار رسيد. اما در برنامه دوم همواره كمتر از 5 كيلوگرم در هكتار بوده می باشد.

به عقيدة كارشناسان، بهزراعي كشت و پرورش زعفران سبب مي‌گردد كه درآمد زعفران كاران 5/2 تا 3 برابر گردد. ضمن آنكه محصول بيشتري براي صادرات در دسترس خواهد بود.

برنامه افزايش توليد زعفران به لحاظ ايجاد اشتغال درآمد براي زعفران كاران و رشد صادرات غير نفتي به صورت پنج ساله تهيه شده می باشد. در اين برنامه افزايش عملكرد در واحد سطح با روش هاي بهزراعي، بهبود وضعيت برداشت و كيفيت فرآوري با هماهنگي دستگاه‌هاي دولتي و خصوصي ذيربط و . . . مد نظر مي‌باشد.

به مقصود افزايش كيفيت زعفران و بهداشتي‌سازي آن در برنامه پنج ساله، اعتباري به ميزان 3384 ميليون ريال براي توزيع تجهيزات خشك كن (براي 10 هزار هكتار)، ايجاد 21 واحد (ايستگاه) براي بهداشتي‌ سازي توليد زعفران با 2100 ميليون ريال اعتبار، توزيع 5000 سبد منفذ دار با اعتباري به ميزان 52 ميليون ريال، برگزاري 310 دورة آموزشي با عتباري به ميزان 375 مييون ريال و برگزاري 2 دوره همايش با اعتباري به ميزان 60 ميليون ريال پيش‌بيني شده می باشد.

براي افزايش عملكرد زعفران نيز 1514 ميليون ريال اعتبار براي اجراي تغذيه الگويي مزارع در سطح 4200 هكتار و نيز با اعتباري به ميزان 360 ميليون ريال جهت ايجاد مزارع نمونه در سطح 30 هكتار، پيش‌بيني شده می باشد.

به مقصود دستيابي به اهدف كمي و كيفي و رفع مشكلات توليدكنندگان زعفران در مجموع 222 ميليون ريال اعتبار در نظر گرفته شده كه صرف تهيه نشريه، فيلم ، تراكت و . . .  خواهد گردید.

به مقصود انجام نظارت و كمك‌هاي فني 715 ميليون ريال و براي انجام اقدامات پشتيباني 905 ميليون ريال اعتبار در برنامه پنج ساله مقصود شده می باشد.

انتظار مي‌رود با صرف اين اعتبارات ، تويد زعفران از لحاظ كمي و كيفي در حد قابل توجهي افزايش يابد. چنانچه مراحل خشك كردن، جمع‌آوري و نگهداري زعفران با در نظر داشتن اصول بهداشتي صورت پذيرد. و نيز با انجام عمليات بهزراعي و تغذيه مناسب گياه و ارايه آموزش‌هاي لازم به زعفران كاران انجام نظارت‌هاي فني، مي‌توان انتظار داشت كه عملكرد در هكتار زعفران با حدود 10 كيلوگرم افزايش يابد.

كارشناسان دستيابي به رقم مذكور با در نظر داشتن اعتبارات اختصاص يافته را ناممكن نمي دارنند و عقيده دارند چنانچه دستگاه‌هاي ذيربط همكاري و هماهنگي گسترده‌اي با زعفران كاران داشته باشند و آموزش‌هاي لازم براي رعايت اصول فني و بهداشتي در مراحل مختلف رابه آنها ارايه دهند . به سهولت مي‌ توان توليد زعفران ايران را بدون افزايش سطح زير كشت تا دو برابر ميزان كنوني افزايش داد و به سالانه 300 تن رساند.

آن چیز که مسلم می باشد، زعفران از محصلات صادراتي شناخته شه ايران در بازارهاي جهاني می باشد و تقاضاي بازار جهاني براي اين محصول نيز سير صعودي دارد و چنانچه بتوان محصول زعفران را از لحاظ كمي و كيفي ارتقاء بخشيد . مي‌توان ارز آوري مناسبي را براي اقتصاد ملي و درآمد قابل توجهي را براي زعفران كاران تدارك نمود.

افزايش توليد زعفران كاهش قيمت آن را به دنبال خواهد داشت.

تصریح:

زعفران از ادويه‌هاي گران جهان می باشد كه بخش عمده تويد آن در ايران صورت مي گيرد. سهم ايران در صاردات جهاني زعفران در سال‌هاي اخير بيش از 60 درصد بوده و عمده‌ترين عرضه كننده زعفران در بازار جهاني محسوب مي گردد.

در شرايط كنوني امكان افزايش توليد زعفران در ايران هست. ليكن براي رشد صادرات آن لازم است بازاريابي و تبليغات مناسبي صورت گيرد تا برتري زعفران ايران  نسبت به توليدات ديگر كشورها به جهانيان معرفي گردد.

رشد صادرات زعفران نه تنها به لحاظ ارزآوري، بلكه براي ادامه حيات اقتصادي حاشيه نشينان كوير. به ويژه در جنوب استان خراسان كه محصول اصلي توليدي آنها می باشد. لازم است.

در خصوص طریقه توليد و صادرات زعفران ايران و موقعيت آن در بازارهاي جهاني، خبرنگار نشريه «بررسي‌هاي بازرگاني با آقاي عباس جلب عامي مدير كل دفتر امور گل و گياهان زينتي، دارويي، قارچ و زعفران وابسته به وزارت جهاد كشاورزي، گفت و گويي دارد كه با هم مي خوانيم.

علل محدوديت توليد زعفران در ايران چيست؟

زعفران گران ترين ادويه جهان می باشد كه مصرف آن در سطح بين المللي محدود می باشد. محدوديت مصرف و محدوديت توليد اين محصول را نيز سبب شده می باشد. به گونه‌اي كه امروزه تعادل بين توليد و مصرف آن مستقر می باشد.

توسعه مصرف جهاني زعفران با تبليغات و يافتن بازارهاي جديد امكان پذير می باشد و به تبع آن توليد نيز مي‌توان افزايش يابد. اما در شرايط كنوني، ارتقاي كيفيت زعفران توليدي، مهمترين برنامه دفتر امور گل و گياهان زينتي، دارويي، قارچ و زعفران مي‌باشد.

چه مقدار از توليد زعفران ايران به بازار هاي جهاني صادر مي گردد؟

طبق آمارهاي توليد و صادرات زعفران كه از سوي اين دفتر و گمرك جمهوري اسلامي ايران تهيه شده می باشد. توليد زعفران ايران در سال‌ 1374 معادل 87 تن بود كه 34 درصد يا 30 تن آن صادر گردید. در سال 1375 توليد زعفران به 112 تن و صادرات آن به 43 درصد توليد يا 48 تن بالغ گردید.

در سال 1376 حدود 30 درصد يا 37 تن از مجموع توليد 123 تني زعفران ايران روانه بازارهاي جهاني گرديد. سهم صادرات زعفران در سال 1377 به 45 درصد توليد يا 58 تن رسيد،‌ در حالي كه كل توليد زعفران كشور در اين سال 130 تن ثبت گردید . با افزايش توليد زعفران در سال 1378 و رسيدن آن به سطح 173 تن. ميزان صادرات نيز افزايش يافت.

حدود 51 درصد زعفران توليدي ايران در اين سال كه 88 تن بود. صادر گردید. اما در سال 1379 سطح توليد به 125 تن كاهش يافت. اما سهم صادرات نسبت به توليد زعفران افزايش يافت و به 88 درصد رسيد. به عبارت ديگر 111 تن از محصول زعفران ايران در سال گذشته راهي بازارهاي جهاني گرديد.

آيا در سومين برنامه پنج ساله توسع اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور، توسعه توليد زعفران مد نظر بوده می باشد؟

توسعه توليد زعفران در برنامه اين دفتر نبوده، بلكه ارتقاي سطح كيفي محصول در اولويت می باشد. در خصوص بهبود كيفيت زعفران نيز در برنامه سوم يك ميليارد و دويست ميليون ريال بودجه اختصاص يافته می باشد.


پاسخ دهید