بازار جهاني زعفران به گونه عمد در اختيار شش كشور مي‌باشد كه عمده‌ترين صادركنندة‌ آن، ايران می باشد. در اين مقاله بازار جهاني زعفران را از نظر مي‌گذرانيم و را‌‌ه‌هاي توسعه آن و افزايش صادرات زعفران از سوي كشورهاي عرضه كننده به ويژه ايران را بررسي مي نماييم.

نکته مهم : برای بهره گیری از متن کامل پژوهش یا مقاله می توانید فایل ارجینال آن را از پایین صفحه دانلود کنید. سایت ما حاوی تعداد بسیار زیادی مقاله و پژوهش دانشگاهی در رشته های مختلف می باشد که می توانید آن ها را به رایگان دانلود کنید
زعفران از محصولات ارزشمند غذايي می باشد كه داراي خواص گوناگون درماني، طعم و مزه جذاب و . . . می باشد با اين وجود بسياري از مردم جهان هنوز با زعفران آشنا نشده‌اند و از اين رو تجارت جهاني زعفران در حد محددي مي‌باشد.
اطلاعات دريافتي از شبكه جهاني اينترنت نشان مي‌دهد كه در سال 1997 كه اطلاعات مدون آن در دسترس مي‌باشد، در مجموع 29 ميليون و 634 هزار دلار زعفران در بازار جهاني مبادله شده می باشد.
سهم ايران در اين بازار 55/63 درصد، اسپانيا 13/27 درصد، چين 3 درصد،‌ ايتاليا 68/1 درصد، امارات متحده عربي 26/1 درصد و سوييس 71/0 درصد مي‌باشد. ايران عمده‌ترين صادر كننده زعفران در جهان در سال 1977 بود. البته در سال‌هاي 2000-1998 نيز همچنان ايران بيشترين سهم را در تجارت جهاني زعفران داشته می باشد. اما اطلاعات آن بر روي شبكه جهاني اينترنت موجود نيست.
آمار گمرك جمهوري اسلامي ايران نشان مي‌دهد كه ارزش صادرات زعفران ايران در سال 1376 (از 21 مارس 1997 تا 20 مارس 1998) به بيش از 14 ميليون دلار رسيد. اين رقم در سال گذشته (1379) به 5/43 ميليون دلار افزايش يافت كه رشدي 210 درصدي را نشان مي‌دهد.
بر اساس اطلاعات دريافتي از شبكه جهاني اينترنت، در سال 1997 اتحاديه اروپا با جذب 27/60 درصد زعفران ايران بوده می باشد. پس از آن سوييس با جذب 30/1 درصد آرژانتين با واردات 13/1 درصد زعفران صادراتي، خريداران عمده ديگر محسوب مي‌شوند.
در بين كشورهاي عمده خريدار زعفران در بازار جهاني، پس از اتحاديه اروپا كه 62 درصد واردات زعفران جهان را در سال 1997 به خود اختصاص داد. آمريكا با جذب 07/16 درصد. ژاپن با جذب 34/6 درصد. سوييس با جذب 13/6 درصد . آرژانتين با جذب 42/3 درصد. هنگ كنگ با 97/1 درصد. كانادا با 51/1 درصد. سنگاپور با 91/0 درصد، استراليا با 74/0 رصد و برزيل با جذب 23/0 درصد صادرات جهاني زعفران، از بازارهاي عمده وارد كنده اين محصول بودند.
البته در اين فهرست نام كشورهايي همچون نروژ، اوراگوئه ، شيلي ، كلمبا، مصر، جمهوري چك‌ اسرائيل، روسيه تايلند، تونس، گواتمالا، نيكاراگوئه ، السالوادور، ايسلند و پرو نيز به چشم مي‌خورد كه ميزان واردات آنها كمتر از 15/0 درصد واردات جهاني زعفران مي‌باشد.اما اين كشورها در زمره كشورهاي آشنا با محصول زعفران تلقي مي‌شوند.
بر اساس همين گزارش، ارزش واردت زعفران اتحاديه اروپا در سال 1997 به حدود 4/18 ميليون دلار، آمريكا به 8/4 ميليون دلار،‌ ژاپن به حدود 19 ميليون دلار، سوئيس به 18 ميليون دلار، آرژانتين به بيش از يك ميليون دلار، هنگ كنك به 585 هزار دلار، كاندا به 447 هزار دلار، سنگاپور به 270 دلار و برزيل به 67 هزار دلار رسيد. ارزش واردات زعفران ديگر كشورهايي كه در فهرست شبكه جهاني اينترنت براي هر سال 1997 ثبت شده می باشد. از يك تا 41 هزار دلار بود.
در همين حال اطلاعات دريافتي در خصوص صادركنندگان زعفران در سال 1997 نشان مي‌دهد كه بازار صادرات زعفران اسپانيا كه دومين صادركنندة جهاني با سهم 2713 درصد بازار می باشد. امركا. ژاپن، سوئيس، آرژانتين، هنگ كنگ، كانادا، سنگاپور و استراليا مي‌باشد.
بازر عمده صادراتي چين كه سومين صادر كننده زعفران جهان با سهم بازار 3 درصد در سال 1997 بود. كشور ژاپن بوده می باشد . تمام زعفران صادراتي چين در اين سال به بازار ژان عرضه شده می باشد.
ايتاليا كه چهارمين صادر كنندة‌ بزرگ زعفران با سهم 168 درصد در بازار در سال 1997 بود. به گونه عمده سوئيس، امريكا. كانادا و برزيل ثبت شده می باشد.
امارات نيز با سهم 126 درصدي بازار در سال 1997 توانست محصول خود را به گونه عمده به هنگ كنگ، سوئيس و اتحاديه اروپا عرضه كند. به عقيدة ‌كارشناسان، امارات زعفران وارداتي از ايران را به بازارهاي مذكور صادرات مجدد نموده می باشد.
سوئيس كه 13/6 درصد واردات زعفران جهان را در سال 1997 به خود اختصاص داد. در بازار صادراتي اين محصول نيز فعال بوده و توانسته می باشد 71/0 درصد صادرات جهاني زعفران را در اختيار بگيرد. تقريباً تمام صادرات زعفران سوئيس به كشورهاي عضور اتحاديه اروپا عرضه شده می باشد. به عبارتي سوئيس به كشورهاي عضور اتحاديه اروپا عرضه شده می باشد. به عبارتي سوئيس 8 درصد زعفران وارداتي را به بازار اتحاديه اروپا صادرات مجدد نمود.
به عقيده كارشناسان، مصرف جهاني زعفران به لحاظ گراني آن،‌ آشنا نبودن مردم بسياري از كشورها با زعفران، فقدان تبليغات مناسب در بازارهاي جهاني بري معرفي خواه و ارزش غذايي،‌ طعم، مزه و رنگ و . . . زعفران در حد قابل توجهي نمي باشد. چنانه تبليغات مناسب در اين زمينه صورت گيرد و كشورهاي توليد كنندة اصلي به ويژه ايران كه بيش از 60 درصد بازار جهاني زعفران و بيش از 80 درصد توليد جهاني آن را در اختيار دارد. در آن زمينه سرمايه‌گذاري مناسبي انجام دهد. ميزان مصرف جهاني زعفران و تجارت آن در كوتاه مدت دست كم سه برابر خواهد گردید و ايران مي‌تواند همچنان عرضه كننده اصلي باقي بماند و درآمد ارزي مناسبي را از آن خود سازد.
از آنجا كه امكان افزايش توليد زعفران در اران به مراتب بيش از ديگر كشورهاي رقيب (به ويژه اسپانيا، چين و ايتايا) مي‌باشد و ينز مزيت زعفران ايران از لحاظ كيفيت برنامه ريزي براي افزايش توليد و صارات زعفران و بازايابي و تبليغات مناسب براي گسترش صادرات زعفران ضروري می باشد.
بازار جهاني توان جذب بيش از 100 ميليون دلار زعفران در سال را دارد و ايران مي‌تواند با حفظ سهم خود در اين بازار،‌ ارزش صادرات خوند را در كوتاه مدت به بيش از 60 ميليون دلار افزايش دهد.
كارشناسان عقيده دارند كه در بازارهاي داراي قدرت خريد مناسب همچون آمريكاي شمالي،‌ اروپا و شرق آسيا زعفران شناخته شده می باشد و با افزايش تبليغات مناسب در اين بازارها و جب مشتريان، مي‌توان زمينه رشد صادرات زعفران به بازارهاي مذكور را فراهم ساخت.
كارشناسان ضرورت تبيين مزين هاي غذايي و دارويي زعفران در تبليغات برون مرزي را ضروري مي دانند و عقيده دارند كه با اين شيوه شمار مصرف كنندگان زعفران افزايش خواهد يافت.
البته حضور مستمر صادركنندگان ايراني در بازارهاي هدف و ارايه محصلو استاندارد و كنترل شده با طعم ، رنگ و كيفيت مناسب و آموزش مصرف كنندگان در خصوص نحوه بهره گیری از زعفران ميتواند به گردید تقاضاي جهاني براي آن و در نتيجه افزايش تجارت بين المللي زعفران بينجامد و ايران نيز در اين رهگذر به رشد صادرات زعفران نايل آيد.
از آنجا كه زعفران محصولي كارگر طلب مي‌باشد. رشد صادرات زعفران ايران مي تواند به رشد اشتغال در جامعه مواجه با بيكاري ايران كمك بسزايي داشته باشد.
ايران بزرگترين صادر كنندة زعفران جهان می باشد
تصریح:
زعفران از كالاهاي غير نفتي صادراتي ايران می باشد. اين محصول كه بيشتر در مناطق خشك و كويري جنوب خراسان به دست مي‌آيد. در بازارهاي جهاني طرفداران زيادي دراد. به طوري كه اينكه ايران عمده‌ترين صادر كننده زعفران مرغوبيت جهان به شمار مي‌ رود.
بيش از نيمي از محصول زعفران ايران به بازارهاي جهاني عرضه مي گردد. با اين حال امكان افزايش توليد آن از طريق انجام عمليات بهزراعي و ارايه آموزش‌ها و تجهيزات مناسب به زعفران كاران و در نتيجه عرضه بيشتر زعفران به مشتريان خارجي هست و مي‌توان در آمد صادراتي از زعفران را افزايش داد.
در اين مقاله با صدارات زعفران ايران بازارهاي خريدار آن آشنا مي‌ شويم.
ايران بزرگترين توليد كنده و صادر كننده زعفران در دنياست. طبق آمارهاي ارايه شده از سوي وزارت جهاد كشاورزي از 1753 تن محصول زعفران ايران در سال 1378 كه برابر با 85 درصد توليد جهاني اين محصول مي‌باشد. حدود 88 تن يا 50 درصد آن به بازارهاي جهاني عرضه گردید.
با وجود امكان افزيش توليد زعفران در ايران، از طريق تبليغات مناسب مي‌توان زمينه‌‌هاي بازاريابي و رشد صادرات زعفران را فراهم ساخت و درآمدهاي مناسبي را براي كشور تدارك ديد. ‌
بر اساس آمارهاي منتشره از سوي گمرك جمهوري اسلامي ايران،‌ صادرات زعفران در سال 1368 (آغاز اجراي نخستين برنامه پنج ساله توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور) فقط 4 تن بود كه در سال بعد به 8 تن رسيد و دو برابر ميزان صادرات زعفران در سال 1370 به 30 تن . در سال 1371 به 40 تن. در سال 1372 به 64 تن و در سال 1373 (سال تكميلي اجراي برنامه اول) به 70 تن رسيد كه 175 برابر سطح صادرات زعفران در سال 1368 بود.
در دومين برنامه پنج ساله توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور. صادرات زعفران ايران با نوسان‌هايي روبه رو گردید. ميزان صادرات در سال 1374 به 31 تن رسيد كه بيش از 50 درصد نسبت به سال قبل از ن كاهش داشت. اما در سال 1375 با حدود 50 درصد افزايش به 46 تن رسيد.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

صادرات زعفران ايران در سال 1376 نيز با افت 199 درصدي به 37 تن و در سال 1377 با افزايش 621 درصدي نسبت به سال قبل از آن به 60 تن و در سال 1378 با رشد 466 درصدي به 8 تن بالغ گردید.
بر اساس آمارهاي مقدماتي گمرك جمهوري اسلامي ايران، ميزان صادرات زعفران در سال گذشته به حدود 1065 تن رسيد كه 21 درصد بيش از سال 1378 بود.
عملكرد صادرات زعفران نشان مي‌دهد كه ميزان صادرات رد سال 1378 (پايان برنامه دوم) 22 برابر سال 1368 (شروع برنامه اول) بوده می باشد.

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

صدور زعفران به صورت كالاهاي همره مسافر و به گونه قاچاق تا سال‌هاي اخير تداوم داشته و علل آن نيز وجود پيمان ارزي ( از سال 1374 به بعد) و تشريفات اداري حاكم بر آن، سودآوري قاچاق صادرات به علت اختلاف نرخ ارز وار برنامه‌اي و قيمت ارز در بازار غيررسمي، سهولت صادرات زعفران به لحاظ كم حجم بودن و ارزش اقتصادي فراوان، فرار از اخذ كارت بازرگاني و پرداخت ماليات به دولت . گريز از استاندارد كردن محصول صادراتي. سهولت در سود جويي و تقلب از طرق صدور غير قانوني و بدون هزينه و نيز فقدان امكان صدور رسمي برخي از انواع زعفران و ملحقات آن به دليل مشكلات آيين نامه‌اي بوده می باشد.
بخش عمده قاچاق زعفران از مرزهاي شمال شرق و جنوب كشور و به ويژه به باز امارات متحده عربي صورت مي‌گيرد.
برخي كشورهاي منطقه كه از وارد كنندگان زعفران (به صورت قاچاق) از ايران مي‌باشند. خود صادر كنندة زعفران نيز هستند و به عبارتي از طريق ورد كالاهاي قاچاق سود بيشتي نيز كسب مي كنند و به عنوان واسطه فروش زعفران ايران در بازارهاي خارجي اقدام مي كنند.
صدور زعفران به صورت قاچاق در گشته سبب شده می باشد كه وضع بازار زعفران در خارج از كشور نابسامان گردد. با در نظر داشتن آنكه توليد زعفران در ايران رو به افزايش بوده ايران صادر كننده اصلي آن می باشد. مي‌بايست در تعيين قيمت زعفران در بازارهاي جهاني نقشي تعيين كننده داشه باشد. اما اين چنين نيست و صادرات غير رسمي سبب شده كه نه تنها در تعيين قيمت. تأثیر اصي نداشته باشيم. بلكه وجهه زعفران ايران در بازار جهاني نيز لطمه ببيند. زعفراني كه به صورت قاچاق صادر مي گردد. كنترل بهداشت و استاندارد لازم را نداد و به قيمت زعفران در بازار جهاني لطمه مي زند. اين در حالي می باشد كه ميزان صدور زعفران در بازار جهاني لطمه مي زند. اين در حالي می باشد كه ميزن صدور زعفران به صورت غيرقانوني و كالاي همره مسافر سالانه حدود 35 تا 50 تن تخمين زده شده می باشد.
در حال حاضر قاچاق زعفران به لحاظ افزيش قيمت آن در بازار داخلي و نيز برخي اقدامات دولت در راستاي تسهيل امير صادرات . كمتر نظاره مي‌گردد و آمار كارشناسي نشده گمرك در خصوص صادرات زعفران در سال 1379 به ميزان 1056 تن تا حدودي مؤيد اين امر مي‌باشد.
آمارهاي منتشره از سوي گمرك جمهوري اسلمي ايران نشان مي‌دهد كه در سال 1379 در مجموع 1065 تن زعفران به ارزش حدود 436 ميليون دلار به 42 كشور جهان صادر شده می باشد. البته اين آمار كارشناسي شده نيست. با اين حال ارقام ارايه شده نشان مي دهد كه امارات متحده عربي با جذب 394 تن زعفران صادراتي ايران به ارزش حدود 3/16 ميليون دلار اسپانيا با جذب 5/35 تن زعفران ايرن به ارزش حدود 4/14 ميليون دلار و تركمنستان با جذب 5/11 تن زعفران به ارزش 7/4 ميليون دلار خريداران عمده زعفران ايران در سال گذشته بودند.
كشورهاي فرانسه، سوئيس، ايتاليا، آلمان، تايوان و كويت هر يك با واردات بيش از يك تا 5 تن زعفران به ارزش 435 هزار تا 9/1 ميليون دلار به ترتيب از خريداران مهم زعفران ايرن محسوب مي شوند.

ژاپن ، عربستان سعودي، ايالات متحده آمريكا،‌ روسيه، بحرين ، قطر، كانادا، سوئد، انگلستان، چين،‌ سنگاپور، استراليا، مراكش، اتريش، عمان ، بلژيك،‌ تركيه،‌ مالزي، قزاقستان، آفريقاي جنوبي، نيوزيلند، سوريه ،‌ اردن، لبنان، دانمارك هند،‌ ليبي، لند ، يمن، نروژ، لهستان، تايلند و مكزيك نيز از خريداران زعفران ايران مي باشند.
آمار گمرك جمهوري اسلامي ايران نشان مي‌دهد كه در سال 1378، تركمنستان با واردات بيش از 31 تن زعفران به ارزش حدود 2/13 ميليون دلار، اسپانيا با جذب حدود 29 تن زعفران به ارزش نزديك به 5/11 ميليون دلار،‌ روسيه با جذب 4/5 تن به ارزش 5/2 ميليون دلار. فرانسه با جذب 3/4 زعفران به ارزش 6/1 ميليون دلار. امارات متحده عربي با واردات 33 تن به ارزش 3/1 ميليون دلار و ايتاليا با واردات 9/2 تن زعفران به ارزش بيش از 3/1 ميليون دلار از ايران، خريداران عمده محصول زعفران ايران به 35 كشور جهان صادر شده می باشد.
كارشناسات با تصریح به آثار مخرب صدور زعفران به صورت قاچاق بر بازارهاي روش آن عقيده دارند كه اين امر موجب شده كه بهاي هر كيلو زعفران در بازارهاي جهاني به شدت افت كند. قيمت هر كيلو زعفران در بازارهاي جهاني در سال‌هاي 73-1372 به 1000 تا 1200 دلار مي‌‌رسيد. در حالي كه زعفران ايران بين 300 تا 400 دلار خريد و فروش مي گردید. به عبارتي قاچاق زعفران افت 0 تا 70 درصدي قيمت زعفران افت 60 تا70 درصدي قيمت زعفران ايران را به دنبال داشت.
بر مبني آمار رسمي گمرك براي سال 1378، ارزش هر كيلو زعفران صادراتي ايران به حدود 415 دلار رسيد. (مجموع صادرات زعفران در سال 1378 بر اساس آمارهاي گمرك 82370 كيلوگرم به ارزش 34122079 دلار ثبت شده می باشد.)
كارشناسان عقيده دارند كه تسهيل امر صادرات و كاهش موانع اداري، يكي از عوامل مهم در از بين بردن صدور غيررسمي كالاهاي غيرنفتي به ويژه محصولات كم حجم باارزشي همچون زعفران مي‌باشد. چنانچه تسهيلات بيشتري در اين زمينه فراهم آيد، راه قاچاق بسته خواهد گردید و ترتيبات لازم براي بهبود طریقه قيمت محصولات صادراتي مؤثر واقع خواهد گردید.
كارشناسان عقيده دارند با گشايش‌هاي كه در چند سال اخير در امر تسهيل صادرات صورت گرفته می باشد كه آثار مثبت خود را بر رونق صادرات غيرنفتي تا حدودي نشان داده می باشد. اكنون زمان آن فرا رسيده كه پاره اي مقررات دست و پا گير همانند سپردن پيمان ارزي، قيمت گذاري كالاهاي صادراتي و . . . . به تدريج از بين برود تا امكان صادرات به روش‌هاي قانوني و دفاع از حقوق صادركنندگان در بازارهاي جهاني فراهم آيد.
در خصوص زعفران، كارشناسان عقيده دارد كه عرضة محصول به روش‌هاي غيرقانوني در گذشته، آسيب جدي به بازار اين كالاي ارزشمند وارد كرده می باشد. اما از طريق ايجاد تشكل قوي در امر صادرات زعفران مي‌توان نابساماني‌‌ بازارها را برطرف ساخت و به درآمد ارزي عادلانه از صدور آن دست يافت.
كارشناسان با تصریح به جمعيت 6 ميليارد نفري جهان، اظهار ‌مي‌دارند، اگر مصرف سرانه زعفران درجهان به يك گرم در سال برسد، تقاضاي بازار جهان براي اين محصول كه مصرف غذايي و دارويي دارد. به 6000 تن خواهد رسيد كه به گونه طبيعي اگر ايران بخواهد سهم 60 درصدي خود را رد بازار جهاني حفظ كند، مي بايست 4600 تن زعفران صادر نمايد كه اين رقم بيش از 20 برابر توليد سال 1378 مي‌باشد. با اين وصف بايد گفت هنوز بازارهاي جهاني در خصوص زعفران ، فوايد و مزاياي مصرف آن، هيچگونه آشنايي ندارد.
اين كارشناسان عقيده دارند كه تبليغات مناسب در خصوص زعفران در دنيا و حتي در بازارهاي هدف (كشورهاي ثروتمند) صورت نگرفته و ذائقه مردم جهان هنوز با اين گياه خودش عطر و طعم و نشاط بخش آشنا نيست.
از اين رو لازم است كه همان با جراي برنامه هاي توسعه كمي و كيفي پرورش زعفران، برنامه‌ريزي مناسي در خصوص معرفي آن به بازارهاي جهاني و جلب توجه مصرف‌كنندگان صورت گيرد. اين اقدام مي بايست از سوي يك تشكيل صادراتي قوي صورت گيرد تا بازارهاي هدف شناسايي و متناسب با فرهنگ مردم، تبليغات مناسب براي افزايش تقاضا براي زعفران ايراني صورت گيرد.
كارشناسان عقيده دارد كه ضعف سيستم بسته‌ بندي، بازاريابي و تبليغات در بخش صادرات زعفران از سوي صادركنندگان ايراني سبب شده می باشد كه بازرگانان طماع خارجي كه با اين محصول آشنايي دارند، به واردات آن ( به گونه قانوني يا غيرقانوني) از ايران با قيت ارزان مبادرت ورزند و سپس با بسته‌بندي مجدد و تبليغات مناسب، همان كالا را به چند برابر قسمت به ديگر بازارهاي مصرف عرضه كنند.
فهرست ارايه شده از سوي گمرك جمهوري اسلامي ايران نشان مي دهدكه كشورهايي نظير امارات متحده عربي كه خود كشت زعفران ندارند يا اسپانيا كه محصول زعفران ندارد. يا اسپانيا كه محصول زعفران آن قادر به رقابت با زعفران ايران نيست . اين كالا را از ايران وارد و سپس با بسته بندي مشتري پسند به بازارهاي حوزه خليج فارس و اروپا صادر و درآمد هنگفتي نصيب خود سازند.
كارشناسان عقيده دارند كه ضعف در تبليغات سبب مي گردد كه مردم جهان نسبت به زعفران ايران و مزيت‌هاي آن بي‌اطلاع باقي بمانند و واسطه‌ها همچنان به سودهاي سرشار دست يابند از اين رو لازم است كه تشكيل قوي در بخش صادرات. بازارايي، تبليغات و . . . زعفران ايران در اختيار بگيرد و کوشش و برنامه ريزي گسترده، جامع و هدفمندي را براي رشد صادرات اين محصول ارزشمند به اقدام آورد.
به عقيده برخي كارشناسان، با در نظر داشتن توانمندي‌هاي موجود، امكان افزايش توليد و صادرات زعفران در كوتاه مدت تا دو برابر ميزان كنوني (سالانه 80 تا 100 ميليون دلار) هست و مي‌توان با برنامه‌ريزي مناسب به اين هدف دست يافت.

با رعايت اصول بهزراعي مي‌توان بازده توليد زعفران را تا دو برابر افزايش داد.
تصریح:
يكي از محصولات كشاورزي ارزشمندي ايران كه از دير باز به اقصي نقاط جهان صادر مي شده. زعفران می باشد. زعفران از ادويه‌هايي می باشد كه ازرش غذايي و دارويي فراواني دارد و نه تنها در آسيا، بلكه در اروپا و آمريكا خواستاران زيادي دارد.
توليد زعفران نه تنها روستانشينان مناطق كويري را از كار و درآمد مناسبي برخوردار مي سازد. بلكه مي‌توان با افزايش توليد و صادرات آن، درآمدهايي ارزي قابل اطميناني را براي اقتصاد كشور تأمين كرد. خوشبختانه در سال هاي اخير نيز كشت زعفران در سطح وسيعي از كشور توسعه يافته می باشد،‌ اما ميزان صادرات اين محصول متناسب با توليد و تقاضاي جهاني براي آن نمي باشد.
در اين مقاله با توليد زعفران در ايران و توسعه كشت و پرورش اين گياه در سال‌هاي خير آشنا مي‌شويم.


پاسخ دهید