آثار امضا، مهر و اثرانگشت

گفتار اول: آثار امضا، مهر و اثرانگشت در حقوق مدنی

آثار به معنی نشانه ها، علامات و چیزهایی که از کسی بر جای می ماند[1]. و در اصطلاح ماهیت و آثار همان تاثیرگذاری و عواقب عملی وجود و رفتار شخص یا ماندگاری وجود چیزی در خارج از ذهن می باشد.

مبحث اول: آثار شکلی و ماهوی امضا در حقوق مدنی (در بحث وصیت)

از آنجا که تبع تصرفات رایگان به گونه ای است که انشاء کننده بیشتر ممکن است در معرض فشار و ترس و تهدید واقع شود، قانونگذار برای انشاء این اعمال رعایت تشریفات خاصی را اجباری قرار داده است. به ویژه در وصیت، که به طور معمول نزدیک به مرگ موصی انشاء می شود و ناتوانی مادی و معنوی محتضر، به فریبکاران فرصت بیشتری برای سوءاستفاده می دهد، تشریفات تنظیم وصیت نامه را می توان ضامن حفظ آزادی و استقلال فکر موصی دانست[2].

با وجود این، باید متوجه بود که، وصیت را در حقوق ایران نباید از اعمال تشریفاتی به معنی خاص شمرد. زیرا، نه تنها ایجاب وصیت با هر عبارت که دلالت بر قصد موصی کند، بدون هیچ گونه قیدی واقع می شود، عدم رعایت تشریفات مربوط به تنظیم وصیت نامه موجب بطلان عقد وصیت نیست و تنها پذیرش وصیت نامه را در دادگاه ممنوع می سازد. (ماده 291 قانون امور حسبی)

بند اول- جایگاه امضا در شکل های وصیت نامه

قانون امور حسبی برای مواقع عادی سه نوع وصیت نامه پیش بینی کرده است:

رسمی، خود نوشت و سرّی (م 276 ق. ا. ح) تمییز این وصیت نامه ها از یکدیگر به لحاظ محتویات و اثر آن نیست، وصیت نامه ها از جهاتی مانند دارا بودن قوه اثباتی و اعتبار یا تکالیف و تشریفاتی که موصی یا اشخاص ذینفع برای اجرای وصیت باید انجام دهند با یکدیگر تفاوت دارند که به دلیل مربوط نبودن به موضوع تحقیق به آن نمی پردازیم.

بند دوم- امضا در وصیت نامه ی خود نوشت

وصیت خود نوشت در اصطلاح قانون امور حسبی وصیتی است: «که در تمام آن به خط موصی نوشته شده، و دارای تاریخ روز و ماه و سال به خط موصی  بوده و به امضا او رسیده باشد.» (ماده 278 ق. ا. ح)

بند سوم– تشریفات لازم در تنظیم وصیت نامه

به موجب ماده 278 قانون امور حسبی، در وصیت نامه ی خود نوشت سه شرط ضروری است:

  1. تنظیم و تحریر تمام محتویات وصیت نامه توسط شخص موصی
  2. تعیین تاریخ وصیت
  3. امضا موصی

سایر شرایط تشریفات که بطور معمول در تنظیم این وصیت رعایت می شود، از نظر قانونی زائد است. چنانکه، ضرورتی ندارد که موصی محل تنظیم وصیت نامه را در آن قید کند. حتی اشتباه او در تعیین محل نیز، به اعتبار وصیت نامه صدمه نمی زند[3] . گفته شده است که تشخیص اینکه وصیت نامه دارای عناصر لازم است مسأله ای موضوعی و ماهوی است و دادرس در این باره اختیارات کامل دارد و موضوع از مواردی نیست که دیوان کشور، از جهت جلوگیری از تجاوز به قانون، حق مداخله در آن داشته باشد[4] .

ولي، این نظر را باید تعدیل کرد: در جایی که دادگاه، بی اعتنا به قانون، وصیت نامه بدون تاریخ یا بی امضا را می پذیرد، در واقع از اجرای قانون خودداری می کند و دیوان کشور باید او را ازاین سرپیچی بر حذر دارد و حرمت قانون را حفظ کند.

[1]. دهخدا، علی اکبر، 1377، لغت نامه، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، ج 1، ص 1022.

[2]. کاتوزیان، ناصر، 1389، وصیت در حقوق مدنی ایران، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم، ص163.

[3]. لیون ، 23فوریه 1922 : دالفوز 1923 ، 2 ، 72.

 

[4]. رأی 7 ژانویه 1924 دیوان کشور : دالوز هفتگی 1924 ، 61.

 

لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

آثار حقوقی امضا، مهر و اثرانگشت در حقوق مدنی و تجارت